Mae angen mwy o waith i arbed pobl hŷn rhag marw o oerfel

Dangosodd ffigurau newydd a gyhoeddwyd yr wythnos diwethaf fod yna gynnydd bychan yn nifer marwolaethau ychwanegol y gaeaf yng Nghymru’r gaeaf diwethaf.

Yn ôl darpar ffigyrau gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol bu 1,800 o bobl hŷn farw o oerfel yng Nghymru yn ystod gaeaf 2016/17, ychydig yn fwy na’r 1,790 y gaeaf blaenorol.

Er bod hyn yn llawer is na gaeaf 2014/15, a welodd y cynnydd mwyaf yng Nghymru ers 16 mlynedd gyda 2,580 o farwolaethau ychwanegol y gaeaf, mae’n dal yn annerbyniol o uchel.

Buom yn ffodus i gael gaeafau cymharol gynnes yn yr ychydig flynyddoedd diwethaf, ond heb os bydd unrhyw aeaf caled yn golygu niferoedd uwch o bobl hŷn oedrannus yn marw o oerfel.

Pobl 75 oed a throsodd yw’r rhai mwyaf bregus o ran marwolaethau’r gaeaf, ac mae llawer yn ildio i glefydau anadlol ataliadwy fel niwmonia. .

Mae’r problemau iechyd ataliadwy hyn yn aml yn destun gofid seicolegol a chorfforol i bobl hŷn, llawer ohonyn nhw’n profi heriau newydd ac anghyfarwydd yn eu bywydau o ddydd i ddydd. Felly mae’n hanfodol bwysig eu bod yn derbyn cymorth a chefnogaeth cyn gynted ag sy’n bosib.

Mae hefyd yn bwysig ein bod ni fel cenedl yn edrych ar ôl ein pobl hŷn, gan fod 20 y cant o bobl Cymru yn 65 oed a throsodd. Mae hyn yn golygu fod canran sylweddol o’n poblogaeth mewn peryg o gael afiechydon cysylltiedig ag oedran, sy’n rhoi’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol dan straen enfawr yn ystod misoedd y gaeaf.

Gwell rhwystro’r clwy na’i wella, a gall helpu  pobl hŷn i fyw’n annibynnol gael effaith enfawr ar atal afiechydon a marwolaeth, ac effaith gadarnhaol enfawr ar ansawdd eu bywydau.

Yma yn Gofal a Thrwsio credwn y dylai pobl hŷn gael pob cymorth i fyw’n annibynnol cyhyd ag sy’n bosib. Gallwn wneud hynny diolch i’r ffaith fod ein hasiantaethau Gofal a Thrwsio i’w cael ym mhob rhan o Gymru, sy’n golygu y gallwn leihau baich gwaith y GIG.

Ond mae problemau dyfnach nag afiechydon cysylltiedig ag oedran. Mae llawer o bobl hŷn hefyd yn dioddef o unigrwydd, y cred rhai arbenigwyr y gall fod mor niweidiol i iechyd â lladdwyr mawr fel ysmygu neu ordewdra. Yn union fel ysmygu a gordewdra, mae marwolaeth drwy unigrwydd yn ataliadwy, a dyna pam ein bod yn anfon gweithwyr achos unigol i gartrefi pobl hŷn sy’n dioddef. Mae’r ymweliadau hyn yn helpu pobl hyn i siarad am eu hawliau lles a phroblemau eraill y maent yn eu hwynebu, fel gallu fforddio talu eu biliau cynhesu. 

Bydd swyddog technegol hefyd yn ymweld â’r eiddo i edrych beth sydd angen ei osod yn ei le er mwyn codi’r tymheredd ac i atal baglu neu gwympo fel y gall pobl hŷn fyw gystal ac mor gysurus ag sy’n bosib.

Fel arfer bydd ymweliad gan swyddog technegol yn arwain at well diogelwch, gwell ansawdd bywyd a llai o ymweliadau gofidus â’r ysbyty neu’r feddygfa.

Y gwersi y mae’n rhaid inni eu dysgu o’r ffigurau am farwolaethau ychwanegol y gaeaf yw y gallwn ni wneud cymaint mwy dros bobl hŷn cyn iddyn nhw orfod ymweld â’r ysbyty oherwydd afiechyd y mae modd ei atal.

Os hoffech chi helpu person hŷn i fyw mor annibynnol ag sy’n bosib, gallech fod mor garedig â chyfrannu arian trwy’n gwefan, neu gallwch wneud newidiadau bach yn eich cymuned trwy wneud yn siŵr nad yw’ch cymdogion hŷn yn cael trafferthion gyda gorchwylion cyffredin, a chadwch olwg arnyn nhw i wneud yn siŵr nad ydyn nhw’n dioddef unigrwydd a allai fygwth eu bywydau.

Eleni mae Care & Repair Cymru yn cymryd rhan yn ymgyrch Her Nadolig The Big Give, sy’n cynnig cyfle unigryw i’r elusen ddyblu’r holl gyfraniadau a dderbyniwyd rhwng dydd Mawrth 28 Tachwedd a dydd Mawrth 5 Rhagfyr.

Y llynedd fe gefnogodd Gofal a Thrwsio fwy na 46,000 o bobl hŷn a helpu i wneud bron 12,000 o gartrefi’n fwy diogel.