DIY SOS

“Wrth edrych yn ôl roedd e’n brofiad rhyfeddol, un y byddaf yn ei gofio am amser hir iawn. Dyma beth ddigwyddodd.”

Ar ôl cael galwad ffôn gan un o’n contractwyr, ychydig o e-byst yn ôl a blaen a chaniatâd i fwrw ati gan y bobl gyda’r pŵer yn Gofal a Thrwsio Bae Gorllewinol, dyma fi  wedi cytuno i roi 8 diwrnod o fy amser i’r prosiect DIY SOS Big Build yn Abertawe.

Hwn oedd y prosiect mwyaf erioed i gael ei wneud gan y tîm DIY SOS ac ni allai fod wedi gallu cael ei wneud at achos gwell. Roedd Plant Mewn Angen yn bartneriaid i helpu i roi cyfle i Sefydliad Roots yn Abertawe droi’r sied bren oedd gyda nhw yn adeilad pwrpasol yn cynnwys swyddfeydd i staff a 4 bloc ar gyfer plant maeth. O bob tasg enfawr roedd hon yn un o’r rhai mwyaf oll, ond i elusen sydd wedi helpu mwy na 3,000 o blant i drawsnewid o ofal maeth i fywyd oedolion byddai’r ymdrech yn werth chweil.

Roedd fy niwrnod cyntaf i ar y safle yn ddydd Sadwrn, diwrnod 4 o’r prosiect 11 diwrnod. Roedd y gwaith paratoi wedi dechrau 3 wythnos ynghynt, yr hen adeilad wedi ei chwalu a’r sylfeini newydd wedi eu gosod cyn i Nick Knowles, Pudsey yr Arth a gweddill y tîm DIY SOS gyrraedd gyda’u camerâu.

Ar ôl chwilota am hen ddillad gwaith o fy nyddiau’n contractio fe gyrhaeddais y safle yn gynnar, yn frwd a chyffrous ond yn nerfus hefyd wrth feddwl beth oedd o fy mlaen. Wedi cyfnod ymsefydlu byr iawn gyda’r gwirfoddolwyr newydd eraill, gofynnwyd i ni ymuno â’r crefftwyr eraill oedd yn gweithio tu fewn i’r llawr arnofiol. Wrth i mi ddod rownd y gornel, roedd pethe’n draed moch llwyr, roedd siŵr o fod 80 o wirfoddolwyr yn yr adeilad i gyd yn brysur gyda gwahanol dasgau. Penderfynais yn sydyn bod digon o weithwyr ar y tu mewn, felly mas â fi i ymuno â’r gwirfoddolwyr oedd yn gweithio ar y tirlunio.

Yn ogystal â’r adeilad newydd pwrpasol, roedd cynlluniau trawiadol ar gyfer y gerddi, allan trwy’r drysau i’r decin fyddai’n edrych i lawr ar ardal lawnt gron gydag ystafell gerdd ar ei phwys. Hyn i gyd ynghyd â wal gerrig hardd a cherrig ychwanegol i wneud gardd gerrig, gardd arall wedi ei thirlunio a phalmant o gerrig naturiol. Byddai’r ardal honno’n cynnwys ffwrn pizza, pydew tân, gwlâu blodau wedi eu codi, canllawiau dur gwrthstaen a goleuo nodwedd. Wrth edrych ar y cynllun arfaethedig ac a chyflwr presennol y safle roedd y dasg i’w gweld yn un hollol amhosib.  Roedd yn debycach i 11 wythnos o waith, nid 11 diwrnod. Hefyd roedd hi wedi bod yn glawio bob diwrnod o’r dechrau ac roedd ffynnon naturiol wedi dod i’r golwg, gan wneud y plot yn wlyb iawn. Roedd yn amlwg iawn fod hon am fod yn enfawr o dasg.

Ar ôl cyfarfod sydyn gyda’r cynllunydd tirlunio dyma gael ein rhoi i weithio; digonedd o wirfoddolwyr i gyd yn barod i helpu i nôl offer neu ddefnyddiau a hyd yn oed ambell baned o de neu goffi i fynd gyda’r rhoddion diddiwedd o deisenni i gynnal ein nerth. Fe wnaeth y BBC eu rhan hefyd gyda’u hadran arlwyo yn darparu tri phryd twym bob dydd.

Ar ôl dyddiau Sadwrn a Sul prysur ond ychydig yn dawel fe wawriodd dydd Llun, diwrnod 6 y prosiect pan gyflymodd yr adeiladu gyda rhagor o wirfoddolwyr yn cyrraedd. Dros y penwythnos roedd mwy na 500 o blastr-fyrddau wedi eu gosod ar y tu mewn, felly dydd Llun oedd y diwrnod plastro. Roedd yn teimlo fel petai pob plastrwr o fewn 5 milltir i Abertawe wedi cyrraedd. Felly roedd yr hyn a edrychai’n dasg amhosib o rendro tu mewn yr adeilad i gyd wedi ei gwblhau. Tu fas roedd y tywydd yn parhau i ddal pethe’n ôl. Roedd y safle fel cors, defnyddiau’n anodd eu trin a phawb yn wlyb siwps.  Ond roedd yr ysbryd yn uchel, dieithriaid llwyr yn dod yn gyfeillion, gan gynnwys crefftwyr a gwirfoddolwyr, pawb yn gwneud popeth allen nhw i sicrhau fod y gwaith yn mynd yn ei flaen yn esmwyth ac y byddai’n cael ei orffen ar amser.

Wrth i ni symud ymlaen at ganol yr wythnos roedden ni’n dechrau teimlo’r pwysau, a gwahaniaethau barn rhwng rhai contractwyr, cynllunwyr a chriw yn golygu oedi. Roedd y prosiect yn esblygu o ddydd i ddydd ac roedd angen addasu syniadau ynglŷn â sut y byddair gwaith yn cael ei gwblhau. Wedi i ragor o amser gael ei golli oherwydd tywydd gwlyb bu rhaid dechrau gweithio shifftiau hwyr fin nos. Fel arfer byddai gweithio yn y tywyllwch yn y glaw yn torri ysbryd y gweithiwr adeiladu caletaf, ond tro yma bwrw mlaen dros yr achos oedd yr unig beth pwysig. Daeth y staff arlwyo a phryd gyda’r nos i ni ac roedd yn brofiad swreal braidd bwyta draenog y môr gyda thatws sauté mas o garton yng nghanol safle adeiladu! Fe ddalion ni i weithio yn y tywyllwch nes gorffen y ffrâm ar gyfer y decin am naw o’r gloch, yn oer, gwlyb a blinedig ond heb ddigalonni. Dim ond tridiau i fynd cyn y datgelu mawr ddydd Sul. 

Wrth i ni nesu at ddiwedd y prosiect roedd y gwaith yn cyflymu’n aruthrol. Dydd Iau oedd yr uchafbwynt pan gododd nifer y crefftwyr a gwirfoddolwyr i 250, roedd y lle yn ferw gwyllt. Roedd y trawsnewid tu mewn yn rhyfeddol gyda’r holl waith trydan a phlymio wedi ei orffen, gwasanaethau wedi eu gosod a’r stafelloedd yn siapio, ceginau a stafelloedd ymolchi yn eu lle. Roedd y cladin o goed cedrwydd wedi ei gwblhau a’r sgaffaldau wedi eu tynnu. Roedd yr ardd hefyd yn dechrau dod i drefn, yr ystafell gerddoriaeth yn gyflawn a safle’r lawnt wedi ei farcio. Gyda gwirfoddolwyr yn ffurfio confoi o whilberi yn cario pridd a choncrit, dechreuwyd gosod y decin a chliriwyd y buarth blaen yn barod ar gyfer gosod tar newydd. 

Rhagor o nosweithiau hwyr!  Daeth nos Iau, ac roedd hi’n 9:30pm erbyn i ni adael y safle, ond roedd y diwedd mewn golwg ac fe gyrhaeddodd pawb fore Gwener yn awyddus i ddal ati. Roedd y tywydd yn dal yn ein herbyn ac fe gollwyd rhagor o amser yn cysgodi rhag y cenlli o law oedd yn ein rhwystro yn yr ymdrech olaf. Cyrhaeddodd rhagor o wirfoddolwyr a chrefftwyr ac roedd yr ysbryd yn dal yn uchel, er bod pawb ychydig yn nerfus wrth i ni weld yr amser cau yn nesu. Noson hwyr arall nos Wener, a gadael y safle am 10 o’r gloch. .

Diwrnod 11, y diwrnod olaf. Cyrhaeddais yn gynnar gan wybod mai cael a chael fyddai hi hyd yn oed os oedd popeth yn mynd yn esmwyth. Y dasg ar gyfer y diwrnod fyddai gosod y decin a 60m o ganllawiau a ffyn weiren. Roedd y lle fel ffair gyda 300 o wirfoddolwyr ar y safle a’r camerâu’n brysur yn ceisio cofnodi popeth oedd yn digwydd. Roedd calonnau’n cyflymu a phawb yn benderfynol o orffen y gwaith.

Tri o’r goch brynhawn Sadwrn dyma drychineb! Dywedodd y cwmni oedd y rhoi’r canllawiau ar gyfer y prosiect na fydden nhw’n gallu eu cyflenwi mewn pryd. Ar ôl galwadau taer i wahanol gyflenwyr daeth Gofal a Thrwsio Bae Gorllewinol i’r adwy. Ffoniais Emma, ein Prif Swyddog, a chafwyd gafael ar ddigon o reiliau galfanedig i gwblhau’r ardal o gwmpas y decin. 

Roedden ni’n dal i ennill tir, ac ar ôl swper roedden ni’n gwybod fod noson hwyr arall o’n blaenau. Ac felly y bu. Roedd y BBC yn rhoi bwyd a diod i ni drwy'r nos i wneud yn siŵr fod y prosiect yn cael ei orffen. Ac fe gafodd. Daeth 11pm, a chyflenwodd Papa John’s 20 bocs o pizzas ar gyfer y gweithwyr. Roedd digon eto i’w wneud, ac angen un ymdrech olaf i orffen y decin. Fe gwblhawyd popeth am 3:45am, pawb yn flinedig, oer a gwlyb ond yn teimlo balchder rhyfeddol wrth wybod ein bod wedi cwblhau prosiect anhygoel, a hynny o fewn amser mwy anhygoel byth, gyda chriw rhyfeddol o bobl oedd nid yn unig wedi dod yn gydweithwyr dros yr 8 diwrnod diwethaf ond hefyd wedi dod yn gyfeillion. Roeddwn i gartre wedi cael cawod ac yn glyd yn fy ngwely erbyn 5am, ond yn gorfod bod yn ôl erbyn 10 fore Sul heb unrhyw obaith cael cysgu’n hwyr!

Dydd Sul oedd diwrnod yr achlysur emosiynol pan fyddai popeth yn cael ei ddangos i staff Sefydliad Roots gan Nick.  I mi, ar ôl gweithio mwy na 100 awr dros 8 diwrnod yn y glaw, oerni a mwd, ac yn bennaf yn y tywyllwch, hwn oedd y profiad gwychaf i mi fod yn rhan ohono erioed, a hyn i gyd er mwyn elusen sy’n gwneud y fath wahaniaeth i fywydau pobl yn ardal Abertawe. Bellach mae gan Sefydliad Roots adeilad a fydd yn sicrhau y byddan nhw’n gallu parhau i helpu llawer mwy yn y dyfodol. I roi’r peth yn ei gyd-destun, yn ôl amcangyfrif KIER Construction, a roddodd lawer iawn o gymorth i dîm adeiladu DIY SOS Big Build, byddai prosiect o’r maint yma fel arfer yn cymryd hyd at 8 mis i’w gwblhau. Fe wnaeth tîm Big Build y gwaith mewn llai na 4 wythnos. 

Darren Plummer

Swyddog Technegol gyda Gofal a Thrwsio Bae Gorllewinol